มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี ก่อตั้งขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2515 บนพื้นที่วังสวนบ้านแก้ว ซึ่งเป็นพระราชฐานส่วนพระองค์ของสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินีในรัชกาลที่ 7 ที่ทรงตัดสินพระราชหฤทัยขายให้แก่กระทรวงศึกษาธิการในราคาที่ย่อมเยา (18 ล้านบาทในขณะนั้น) เพื่อให้กระทรวงฯ ดำเนินการตามแผนการจัดตั้ง “วิทยาลัยครูจันทบุรี” เพราะทรงเล็งเห็นประโยชน์ต่อประชาชนในภูมิภาคนั้นที่จะมีสถาบันการศึกษาชั้นสูง จะได้ไม่ต้องจากบ้านไปเรียนไกลๆ วิทยาลัยครูนั้น ต่อมาได้รับพระราชทานนาม ‘รำไพพรรณี’ และพัฒนาเป็นขั้นๆ จนยกฐานะเป็นมหาวิทยาลัยในปี พ.ศ. 2547

ตลอดระยะเวลากว่า 5 ทศวรรษ มหาวิทยาลัยมุ่งมั่นเป็นสถาบันอุดมศึกษาชั้นนำที่ผลิตบัณฑิตนักปฏิบัติ และเป็นศูนย์กลางการพัฒนาความรู้และนวัตกรรมเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของชุมชนท้องถิ่นอย่างยั่งยืน