พระราชประวัติ สมเด็จพระนางเจ้ารําไพพรรณี

สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี ในรัชกาลที่ 7 ทรงเป็นสมเด็จพระบรมราชินีพระองค์แรกในระบอบประชาธิปไตยของไทย ทรงเป็นคู่พระบารมีที่เคียงข้างพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าอยู่หัว ตลอดช่วงเวลาแห่งการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 พระองค์ทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจสำคัญทั้งในประเทศและต่างประเทศ และเมื่อภายหลังหลังเสด็จนิวัติประเทศไทยแล้ว ได้อุทิศพระองค์ในการพัฒนาท้องถิ่น สร้างอาชีพ ส่งเสริมการศึกษา และสาธารณสุข เพื่อให้ประชาชนชาวไทยมีคุณภาพชีวิตที่ดีอย่างยั่งยืน

สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี เสด็จพระราชสมภพเมื่อวันอังคารที่ 20 ธันวาคม พ.ศ. 2447  เป็นพระธิดาในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กับสมเด็จพระปิยมาวดี ศรีพัชรินทรมาตา (ต้นราชสกุลสวัสดิวัตน์) กับหม่อมเจ้าอาภาพรรณี สวัสดิวัตน์ (ราชสกุลเดิม คัคณางค์) พระธิดาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงพิชิตปรีชากร (พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว) ซึ่งในภายหลัง หม่อมเจ้าอาภาพรรณีได้รับการสถาปนาขึ้นเป็นพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอาภาพรรณี

เมื่อพระชันษา 2 ปี พระบิดาทรงนำไปถวายตัวแด่สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ซึ่งพระองค์ทรงเรียกว่า “สมเด็จป้า” และทรงอยู่ในความดูแลของสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถนับแต่นั้นมา โดยได้รับการอบรมทั้งด้านขนบธรรมเนียมและการปฏิบัติพระองค์ตามแบบแผนราชสำนัก ควบคู่กับการศึกษาวิชาความรู้สมัยใหม่ที่โรงเรียนราชินี ต่อมาเมื่อสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถเสด็จไปประทับ ณ พระราชวังพญาไท พระองค์จึงทรงศึกษากับพระอาจารย์ที่มาถวายการสอนภายในพระราชวัง ก่อนจะเสด็จไปทรงสอบไล่ที่โรงเรียนราชินี และเริ่มตามเสด็จสมเด็จป้าในการพระราชพิธีต่าง ๆ ตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์

ต่อมาเมื่อสมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าประชาธิปกศักดิเดชน์ กรมขุนศุโขทัยธรรมราชา เสด็จนิวัติสยามหลังสำเร็จการศึกษาวิชาทหารจากประเทศอังกฤษ และเข้ารับราชการทหาร พระองค์มักเสด็จไปเฝ้าสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ ณ พระราชวังพญาไท จึงได้ทรงรู้จักกับหม่อมเจ้าหญิงรำไพพรรณี และเกิดเป็นความสนพระราชหฤทัย ก่อนมีพระราชหัตถเลขากราบบังคมทูลขอพระราชทานพระบรมราชานุญาตอภิเษกสมรส

เมื่อวันที่ 26 สิงหาคม พ.ศ. 2461 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ประกอบพระราชพิธีอภิเษกสมรสพระราชทานระหว่างสมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าประชาธิปกศักดิเดชน์ กรมขุนศุโขทัยธรรมราชา กับหม่อมเจ้าหญิงรำไพพรรณี ณ พระที่นั่งวโรภาษพิมาน พระราชวังบางปะอิน การอภิเษกสมรสครั้งนี้นับเป็นครั้งแรกในสยามที่มีการจดทะเบียนสมรสในพระบรมวงศานุวงศ์ และจากนั้นทั้งสองพระองค์เสด็จไปประทับ ณ วังศุโขทัย จนต่อมาในปี พ.ศ. 2463 พระองค์ได้ทรงตามเสด็จพระราชสวามีไปประเทศฝรั่งเศส เพื่อศึกษาวิชาทหารชั้นสูงที่โรงเรียนเสนาธิการทหาร นับเป็นการเสด็จออกนอกประเทศครั้งแรก และเป็นช่วงเวลาที่ทรงดูแลพระราชสวามีอย่างใกล้ชิดตลอดระยะเวลาที่ประทับในต่างประเทศ (พ.ศ. 2463-2466)

ภายหลังพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคตเมื่อวันที่ 26 พฤศจิกายน พ.ศ. 2468 สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ เจ้าฟ้าฯ กรมหลวงสุโขทัยธรรมราชาเสด็จขึ้นครองราชย์เป็นพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว และในการพระราชพิธีบรมราชาภิเษก พระวรราชชายารำไพพรรณีได้รับการสถาปนาเป็นสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี นับเป็นครั้งแรกในสมัยรัตนโกสินทร์ที่มีการสถาปนาสมเด็จพระบรมราชินีในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก

ในช่วงที่ทรงดำรงตำแหน่งพระบรมราชินี สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณีทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจเคียงคู่พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ทั้งในการเสด็จพระราชดำเนินไปยังพื้นที่ต่าง ๆ และการรับรองพระราชอาคันตุกะ รวมถึงเสด็จตามพระราชสวามีในช่วงที่เกิดเหตุการณ์เปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 ซึ่งขณะนั้นทั้งสองพระองค์ประทับอยู่ ณ วังไกลกังวล และทรงตัดสินพระราชหฤทัยเสด็จกลับพระนครร่วมกัน ต่อมาเมื่อเกิดเหตุการณ์กบฏบวรเดชใน พ.ศ. 2476 ทั้งสองพระองค์เสด็จไปประทับ ณ พระตำหนักเขาน้อย จังหวัดสงขลา เพื่อหลีกเลี่ยงสถานการณ์ความขัดแย้งทางการเมือง

ภายหลังการเสด็จพระราชดำเนินเยือนทวีปยุโรปใน พ.ศ. 2476 เพื่อเข้ารับการผ่าตัดและรักษาพระเนตร พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงประทับอยู่ในประเทศอังกฤษต่อ และในเวลาต่อมาได้ทรงตัดสินพระราชหฤทัยสละราชสมบัติ เมื่อวันที่ 2 มีนาคม พ.ศ. 2477 นับแต่นั้น สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี ทรงใช้พระชนมชีพอยู่เคียงข้างพระราชสวามีในฐานะพระชายา ทรงดำเนินพระชนมชีพอย่างเรียบง่าย โดยเฉพาะที่พระตำหนักเวนคอร์ต ซึ่งเป็นสถานที่ที่ทั้งสองพระองค์ทรงโปรดใช้ชีวิตท่ามกลางธรรมชาติ และทรงพักผ่อนพระอิริยาบถ

ต่อมาเมื่อเกิดสงครามโลกครั้งที่ 2 ทั้งสองพระองค์เสด็จย้ายไปประทับ ณ พระตำหนักคอมป์ตันเฮาส์ในเดือนกันยายน พ.ศ. 2482 และที่นี่เป็นสถานที่ที่พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคต ด้วยโรคพระหทัยวาย เมื่อวันที่ 30 พฤษภาคม พ.ศ. 2484 สิริพระชนมพรรษา 47 พรรษา หลังจากนั้น สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี ยังคงประทับอยู่ในประเทศอังกฤษตลอดช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ก่อนเสด็จนิวัติประเทศไทยพร้อมพระบรมอัฐิพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อวันที่ 24 พฤษภาคม พ.ศ. 2492

เมื่อเสด็จนิวัติประเทศไทยแล้ว สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณีทรงมีพระราชประสงค์ที่จะหาสถานที่ประทับในต่างจังหวัดที่มีสภาพแวดล้อมสงบ เหมาะแก่การดำเนินพระชนมชีพ จึงทรงเลือกพื้นที่บริเวณคลองบ้านแก้ว จังหวัดจันทบุรี ทรงซื้อที่ดินประมาณ 700 ไร่ ก่อนพระราชทานนามว่า “สวนบ้านแก้ว” ที่นี่พระองค์ทรงริเริ่มการทดลองด้านการเกษตร การเลี้ยงสัตว์ ส่งเสริมอาชีพท้องถิ่นรวมถึงพัฒนาการทอเสื่อจันทบูร อีกทั้งสนับสนุนการศึกษา และการสาธารณสุข โดยประทับอยู่ที่สวนบ้านแก้วเป็นเวลาประมาณ 18 ปี ก่อนเสด็จกลับมาประทับ ณ วังศุโขทัยในปี พ.ศ. 2511

ภายหลังเสด็จกลับมาประทับ ณ วังศุโขทัย สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณียังคงทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจอย่างต่อเนื่อง ทั้งการเสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์ การรับรองพระราชอาคันตุกะ และการเสด็จไปทรงเยี่ยมราษฎร

สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี ทรงพระประชวรตั้งแต่ พ.ศ. 2518 และเสด็จสวรรคตด้วยพระหทัยวายอย่างสงบ เมื่อวันที่ 22 พฤษภาคม พ.ศ. 2527 ณ พระตำหนักใหญ่ วังศุโขทัย สิริพระชนมพรรษา 79 พรรษา